Zehirlenme
Toksidrom · EKG · parasetamol tara · antidot · UZEM 114
Tanım & arka plan
Tek bir global kılavuz yoktur; yaklaşım ABC + glukoz, toksidrom tanıma, hedefe yönelik antidot ve destekleyici bakımdır. Türkiye’de tüm anlamlı maruziyetlerde Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM 114) aranır.
Kırmızı bayraklar
- Bilinç değişikliği → glukoz, naloksan (opioid), tiamin düşün (ABC önce)
- QRS genişlemesi / geniş-kompleks taşikardi → sodyum-kanal blokeri toksisitesi (TCA, Ia/Ic, kokain)
- QTc uzaması → torsades riski (metadon, antipsikotik)
- Toksidrom: sempatomimetik / antikolinerjik / kolinerjik / opioid / sedatif / serotonin sendromu
- Gizli/gecikmeli toksisite: parasetamol, yavaş salınımlı preparat, oral antidiyabetik, antikoagülan
Klinik & öykü
- Madde, miktar, zaman, yol; ko-ingesyon; niyet (kasıtlı/kaza)
- Vital + pupil + cilt (kuru/terli) + barsak sesleri = toksidrom ipuçları
- İlaç/madde listesi, reçeteler, ev/çevre bilgisi
- Daima parasetamol birlikte alımını sorgula
Tetkik & order
- EKG — QRS süresi, QTc, aVR’de terminal R (Na-kanal blok), AV blok/otomatisite (dijoksin)
- POC glukoz, VKG/AKG, elektrolit + anyon açığı + osmolar açık (toksik alkoller), laktat
- Parasetamol düzeyi (4. saat/sonrası, Rumack-Matthew nomogramı) + salisilat düzeyi
- Antidot hazırlığı: naloksan, N-asetilsistein, sodyum bikarbonat (TCA/Na-kanal), glukagon/yüksek-doz insülin (β-bloker/KKB), dijoksin-Fab, atropin/pralidoksim (organofosfat), fomepizol (toksik alkol); erken + hava yolu güvenliyse aktif kömür
Disposition
Yatış / izlem
İnstabil vital, disritmi, QRS >100 ms (TCA), nöbet, ağır asidoz, antidot infüzyonu, entübe → yoğun bakım; gecikmeli toksisite ajanları → gözlem/yatış.
Taburcu
Uygun gözlem penceresinde asemptomatik + nomogram altı düzey + (kasıtlıda) psikiyatri değerlendirmesi → taburcu. Daima UZEM ile görüş.
Sevk
Yoğun bakım/antidot kapasitesi yoksa stabilize edip sevk.
Tuzaklar & inciler
- TCA/Na-kanal blokeri: hipertonik sodyum bikarbonat (QRS <140 ms’e dek); Ia/Ic, β-bloker, amiodarondan KAÇIN.
- “Normal” tek parasetamol düzeyi yavaş salınım/ko-ingesyonda yanıltır → tekrarla.
- Hastayı/toksidromu tedavi et, sadece düzeyi değil; dekontaminasyon nadiren sonucu değiştirir.
Kılavuz kaynağı
- AACT/EAPCCT Dekontaminasyon Pozisyon Bildirgeleri
- Goldfrank’s Toxicologic Emergencies (referans metin)
- LITFL ECG/Tox Library — TCA / Na-kanal blokeri · Dijoksin toksisitesi
Taslak içerik — bu referans klinik onay sürecindedir.
Kılavuz temelli klinik karar destektir; tanı koymaz, karar hekime aittir.