Travma
Kapıdan bu yakınmayla giren hastada, tanıyı koymadan önce dışlaman gerekenler. Her satırda seni o tanıya götüren bulgu ve atacağın ilk adım var.
Hekim için yazıldı; hasta yönlendirmesi değildir.
Major travmada öncelik, yaşamı tehdit eden yaralanmaları primer bakıda sistematik tanımak ve eşzamanlı resüsitasyondur. Güncel yaklaşımda “xABCDE” ile dışsal masif kanama kontrolü hava yolundan önce ele alınır.
Tansiyon pnömotoraks
Uyarıcı: Tek taraf solunum sesi yok, deviye trakea, hipotansiyon
İlk adım: Klinik tanı — iğne/parmak dekompresyon
Masif hemoraji / hemorajik şok
Uyarıcı: Taşikardi, hipotansiyon, soğuk periferi, laktat↑
İlk adım: Kanama kontrolü, masif transfüzyon, E-FAST
Kardiyak tamponad
Uyarıcı: Penetran toraks, Beck triadı, boyun venöz dolgunluk
İlk adım: E-FAST, perikardiyosentez / torakotomi
Ağır kafa travması
Uyarıcı: GKS ≤8, anizokori, kusma, antikoagülan öyküsü
İlk adım: Kontrastsız beyin BT, nöroşirürji
Servikal omurga yaralanması
Uyarıcı: Boyun hassasiyeti, fokal defisit, dikkat dağıtıcı yaralanma
İlk adım: İmmobilizasyon, NEXUS / Kanada C-Spine kuralı, BT
Pelvik halka kırığı / kanama
Uyarıcı: Yüksek enerji, pelvis instabil, hipotansiyon
İlk adım: Pelvik kuşak, grafi, anjiyoembolizasyon
Kılavuz temelli klinik karar destektir; tanı koymaz, karar hekime aittir.
Son gözden geçirme:
Kırmızı bayraklar
- Dışsal masif (eksangine) kanama (“x”) → ÖNCE kontrol (bası, turnike)
- Hava yolu tehdidi — obstrüksiyon, genişleyen boyun hematomu, yüz/inhalasyon yaralanması (C-omurga koruması)
- Tansiyon/masif pnömotoraks, açık pnömotoraks, yelken göğüs (Solunum)
- Hemorajik şok — taşikardi, hipotansiyon, dar nabız basıncı; 5 kanama bölgesi (göğüs, batın, pelvis, uzun kemik, dış)
- GKS düşüşü / lateralizan bulgu / anizokori → herniasyon (Disabilite)
Klinik & öykü
- Mekanizma (yüksek enerji, düşme yüksekliği, hız), AMPLE öykü
- Primer bakı xABCDE; her girişim sonrası yeniden değerlendir
- Hipotermi + tam soyma ile gizli yaralanmalar (Exposure)
- Genç/fit hasta kompanse eder sonra çöker — ilk normal TA major kanamayı dışlamaz
Tetkik
- eFAST (serbest sıvı/pnömotoraks/perikard), akciğer grafisi + pelvis grafisi
Tedavi / yönetim
- Grup + cross, masif transfüzyon protokolü (dengeli 1:1:1), VKG/laktat/baz açığı, koagülasyon ± TEG/ROTEM
- TXA 1 g 10 dk + 1 g 8 saat — yalnız yaralanmadan ilk 3 saatte (sonra zararlı)
- Permisif hipotansiyon (TBI hariç); hemodinamik stabilize olunca BT
İlgili skorlar
Yatış · taburcu · sevk
Yatış / izlem
Kontrolsüz kanama / pozitif FAST + instabilite / pelvik-vasküler kanama → acil ameliyathane/IR; anlamlı mekanizma, TBI, çoklu sistem → yoğun bakım/travma yatışı.
Taburcu
İzole minör yaralanma + normal vital + negatif görüntüleme + güvenilir → sekonder bakı + gözlem sonrası taburcu (adli rapor gerekiyorsa düzenle).
Sevk
Kaynak aşılırsa görüntülemeyi geciktirmeden travma merkezine erken transfer.
Tuzaklar & inciler
- xABCDE: katastrofik dış kanama artık Hava yolundan önce — turnike entübasyondan önce hayat kurtarabilir.
- TXA 3 saatten sonra kanama mortalitesini artırır — pencere katı.
- Aşırı kristaloidden kaçın (dilüsyonel koagülopati) → erken kan ürünü.
Dayanak
İçerik kaynakları “İçerik ve kaynaklar” bölümünde listelenir.
Bu sayfanın klinik gözden geçirmesi sürüyor.
Diğer yakınmalar
Nöbette bu liste hastanın kartında
Hastayı panoya ekleyince yakınmasına göre bu sorular kartta açılır. Verdiğin yanıtlar kartta kalır ve nöbet sonunda devir notuna girer.