Çevresel
Sıcak çarpması (heat stroke)
Çekirdek >40°C + SSS bozukluğu · önce soğut sonra taşı · hedef <39°C/30 dk
Tanım & arka plan
Çekirdek ısı >40°C + SSS disfonksiyonu. Klasik (yaşlı/pasif) vs efor (sporcu/asker). Tedavinin tek belirleyicisi: hızlı soğutma — 30 dk içinde <39°C, gold standart soğuk su immersiyonu.
Kırmızı bayraklar
- SSS bozukluğu (konfüzyon, ajitasyon, nöbet, koma)
- Çekirdek ısı >40°C
- Hipotansiyon/şok, anüri (rabdomiyoliz/AKI)
- Kanama/DİK, çoklu organ yetmezliği
Klinik & öykü
- Efor tipinde terleme olabilir (kuru cilt şart değil — yanıltıcı)
- “Soğut ve sonra taşı” (cool first, transport second)
- Rektal/özefageal ısı ölç (oral/timpanik güvenilmez)
Tetkik & order
- Hedef: çekirdek ısıyı 30 dk içinde <39°C; soğutma hızı >0,15°C/dk
- Soğuk/buzlu su immersiyonu = en hızlı, ilk tercih; yoksa ıslak deri + fan, buz paketleri (kasık/koltukaltı/boyun)
- <39°C’de soğutmayı durdur (titreme/aşırı soğutma önle)
- Antipiretik (parasetamol/NSAİİ) VERME (etkisiz/zararlı); dantrolen önerilmez
- CK, kreatinin, K, koagülasyon/DİK, KCFT, laktat; IV sıvı resüsitasyonu
Disposition
Yatış / izlem
Tüm heat stroke → yoğun bakım (AKI/rabdomiyoliz/DİK/KC takibi).
Taburcu
Taburculuk uygun değildir.
Sevk
Çoklu organ tutulumu → tersiyer; transfer soğutma başlatıldıktan sonra.
Tuzaklar & inciler
- Soğutmayı transfer için erteleme (cool first).
- Antipiretik vererek zaman kaybetme; oral/timpanik ısıya güvenip yetersiz soğutma.
Kılavuz kaynağı
- SCCM Sıcak Çarpması Tedavi Kılavuzu (2024)
- Wilderness Medical Society Sıcak Hastalığı Güncellemesi (2024)
Taslak içerik — bu referans klinik onay sürecindedir.
Kılavuz temelli klinik karar destektir; tanı koymaz, karar hekime aittir.