Akut ajitasyon / hiperaktif deliryum

Tanım & arka plan

Ciddi ajitasyon = hasta + personel güvenlik acili. Önce sözel/çevresel de-eskalasyon; başarısızsa hızlı sedasyon. Organik/toksik neden (hipoglisemi, hipoksi, sepsis, intoksikasyon) mutlaka araştırılır.

Kırmızı bayraklar

• Hipertermi + aşırı diaforez + olağandışı güç (hiperaktif deliryum — ani ölüm riski)
• Taşikardi/hipertansiyon, bilinç dalgalanması
• Travma/enfeksiyon/toksik madde işareti
• Hipoglisemi/hipoksi

Klinik & öykü

• Önce reversibl neden dışla: parmak ucu glukoz, SpO₂, ısı, vitaller
• Ajitasyon altında gizli sepsis/SSS/metabolik neden olabilir
• De-eskalasyon (sakin ses, alan, ihtiyaç sorma) çoğu vakada yeterli; kısıtlama son çare

Tetkik

• Reversibl neden taraması + EKG (QT — antipsikotik); hipertermi → soğutma

Tedavi / yönetim

• Önce de-eskalasyon; başarısızsa farmakolojik
• Kombinasyon: Droperidol 5 mg + Midazolam (2,5 mg <50 kg / 5 mg >50 kg) IM/IV. Droperidol Türkiye’de yok.
• Tek ajan: Droperidol 5–10 mg IM veya Olanzapin 5–10 mg IM. TR’de IM olanzapin e-reçetede aktif değil (2018’den beri pasif). İntramusküler olanzapin ve parenteral benzodiazepinin birlikte enjeksiyonu aşırı sedasyon, kalp-solunum depresyonu ve çok nadir vakalarda ölüm potansiyeli nedeniyle önerilmemektedir.
• Dirençli/ekstrem: Ketamin 4–5 mg/kg IM (havayolu/laringospazm izle)

Yatış · taburcu · sevk

Tuzaklar & inciler

• Medikal nedeni (hipoglisemi/hipoksi/sepsis) dışlamadan “psikiyatrik” deyip sedatize etme.
• Uzamış yüzüstü kısıtlamadan kaçın (pozisyonel asfiksi); sedasyon sonrası SpO₂ izle.

Dayanak

İçerik kaynakları “İçerik ve kaynaklar” bölümünde listelenir.

Bu sayfanın klinik gözden geçirmesi sürüyor.