Bilinç değişikliği / koma

Tanım & arka plan

Geniş ayırıcı tanılı acil. Tek kılavuz yoktur; sistematik AEIOU-TIPS yaklaşımı kullanılır. İlk adım ABC + parmak ucu glukoz; tedavi körlemesine değil klinik ipucuna göre hedeflenir.

Kırmızı bayraklar

• Hipoglisemi (HER hastada parmak ucu glukoz), hipoksi, hiperkapni
• Fokal defisit / anizokori → inme, SAK, herniasyon, kitle
• Ateş + bilinç değişikliği → menenjit / ensefalit / sepsis (antibiyotiği geciktirme)
• Opioid toksidromu (pinpoint pupil, RR <12) → naloksan
• Toksik vital: hiper/hipotermi, hipertansif acil, bradikardi + ↑KİB (Cushing)

Klinik & öykü

• ABC + parmak ucu glukoz + tam vital
• AEIOU-TIPS: Alkol, Epilepsi/Elektrolit, İnsülin(glukoz), Overdoz/O₂, Üremi/metabolik, Travma/Temp, Enfeksiyon, Psikiyatri, Stroke/SAK/Şok
• Pupil, GKS, fokalite, ense sertliği, toksidrom, ilaç / tanık öyküsü

Tetkik & order

• Glukoz <70 → Dekstroz (malnütrisyon / alkolde Wernicke önlemi için önce ya da birlikte Tiamin 100 mg IV)
• Opioid toksidromunda Naloksan 0,04–0,4 mg IV titre
• Glukoz, elektrolit, Ca, BUN/Cr, NH₃, VKG/CO₂, laktat, toksik tarama, TFT; EKG; kontrastsız kraniyal BT; menenjit şüphesinde LP
• Nonkonvülzif status için EEG

İlgili skorlar

Disposition

Tuzaklar & inciler

• Kör ampirik “koma kokteyli” büyük ölçüde terk edildi → glukoz / naloksan / tiamin klinik ipucuyla hedefli.
• Risk grubunda tiamini glukozdan önce ya da birlikte ver (Wernicke önlemi).
• “Psikiyatrik / intoksikasyon”a demir atmadan önce hipoglisemi ve nonkonvülzif statusu dışla.

Kılavuz kaynağı

• ACEP / IFEM uzlaşı yaklaşımı (AEIOU-TIPS)
• İlişkili kılavuzlar — inme (AHA/ASA 2026) · menenjit (WHO 2025)